Đặc điểm sinh học của nấm đông trùng hạ thảo Cordyceps militaris

Nấm đông trùng hạ thảo Ophiocordyceps sinensis (hay còn gọi là Cordyceps sinensis) là một loại nấm dược liệu có phân bố rất hạn chế trong tự nhiên và được nuôi trồng trong điều kiện hoang dã, loài nấm này hiện tại vẫn chưa được nuôi trồng thành công trong môi trường nhân tạo, do đó sản lượng nấm thu được không đáp ứng đủ nhu cầu của thị trường (Li và cs, 2006; Stone 2008; Zhang và cs, 2012). Loài đông trùng hạ thảo Cordyceps militaris (thường được gọi nấm cam sâu bướm), chứa các hợp chất hóa học tương tự như của O.sinensis, nhưng có thể dễ dàng nuôi trồng trong môi trường nhân tạo (Li và cs, 1995; Dong và cs, 2012).

Nấm Cordyceps militaris trong điều kiện tự nhiên

Các đặc điểm sinh học của nấm Cordyceps militaris

1. Phân loại và mô tả nấm Cordyceps militais

Cordyceps militaris là loài nấm thuộc họ Cordycipitaceae, giống Cordyceps. Loài này được Carl Linnaeus mô tả vào năm 1753 với tên gọi Clavaria militaris (Kobayasi và cs, 1982). Cordyeps Fr. là chi đa dạng nhất trong Clavicipitaceae về số lượng loài và phổ ký chủ. Ước tính có hơn 400 loài trong giống này (Mains, 1958; Kobayyasi và cs, 1982; Stensrud và cs, 2005).

Nấm đông trùng hạ thảo Cordyceps militaris là loài nấm ký sinh trên bướm và sâu bướm, có màu cam, chiều dài 8 – 10 cm. Đầu quả thể nấm có các đốm màu cam sáng. Quả thể nấm nhô lên từ xác ấu trùng hoặc nhộng, mặt cắt ngang quả thể có màu nhạt, rỗng ở giữa. Các nang bào tử dài từ 300 – 510 micro mét, bề rộng 4 micro mét. Các bào tử nang hình sợi, không màu và phân đoạn, kích thước 3.5 – 6 x 1 – 1.5 micro mét. Các bào tử nang này trong điều kiện nghèo dinh dưỡng sẽ dứt ra và nảy chồi tạo các bào tử thứ cấp. Nấm này có phân bố rộng, ở Bắc Mỹ, châu Âu và châu Á (Paul và cs, 2008).

Mặt cắt ngang quả thể

2. Chu trı̀nh sống của nấm Cordyceps militaris

Giống như hầu hết các loài Cordyceps khác, C.militaris là một loài nấm ký sinh trên côn trùng và ấu trùng của côn trùng. Loài này chủ yếu lây nhiễm ở giai đoạn nhộng của các loài bướm khác nhau, rồi nhân lên trong cơ thể ký chủ vào mùa đông. Bào tử nấm theo gió dı́nh vào bên ngoài ký chủ, sau đó từ bào tử hı̀nh thành các ống nảy mầm có các thể bám. Các ống này tiết ra các enzyme như lipase, chitinase, protease làm tan vỏ ngoài của ký chủ và xâm nhâp vào bên trong cơ thể. Sau đó hê ̣sơi nấm hút dinh dưỡng và sinh trưởng manh mẽ chiếm toàn bộ cơ thể và gây chết ký chủ. Đến cuối hè hoăc thu quả thể nhô ra ngoài để phát tán bào tử vào không khí (Kobayasi và cs, 1982; Kamble và cs, 2012).

Các quả thể nấm C. militaris thường có màu vàng nhạt hoặc màu da cam (Zheng và cs, 2011). Nấm Cordyceps militaris có các dạng bào tử khác nhau trong chu trı̀nh sống của nấm. Ở các điều kiên môi trường khác nhau, sự hình thành các dạng bào tử cũng cho thấy sự khác biêt ̣như việc tạo bào tử tròn trên môi trường nuôi cấy rắn hoăc các chồi bào tử tạo ra trên môi trường nuôi cấy lỏng.

 

3. Ký chủ

Nấm Cordyceps militarisis là loài đươc nghiên ̣cứu kỹ nhất trong tất cả các loài của giống Cordyceps (Kobayasi và cs, 1941). Sự đa dạng về hı̀nh thái và khả năng thích nghi của loài này ở nhiều sinh cảnh khác nhau có thể là nguyên do khiến chúng có măt ở nhiều vùng địa lý và sinh thái trên trái đất (Kobayasi và cs, 1941; Mains,1958; Sung và Spatafora, 2004).

Ký chủ phổ biến của loài C.militaris trong tự nhiên bao gồm ấu trùng và nhộng của các loài bướm. Ngoài ra, còn có các ký chủ khác như các loài côn trùng thuôc bô ̣cánh cứng (Coleoptera), bô cánh màng (Hymenoptera), và bô hai cánh (Diptera).

Vı́ du ̣như Ipssexdentatus, Lachnosterna quercina,Tenebrio molitor (thuôc bô ̣cánh cứng), Cimbex similis (thuộc bộ cánh màng), và Tipula paludosa (thuôc bô ̣ hai cánh). Trong tự nhiên có nhiều loài Cordyceps có hı̀nh thái tương tư hoặc gần giống loài C.militaris, bao gồm C. cardinalis G.H. Sung & Spatafora, C.Kyusyuensis A. Kawam., C.pseudomilitaris Hywel Jones & Sivichai, C. rosea Kobayasi & Shimizu, C. roseostromata Kobayasi & Shimizu, C.washingtonensis Mains, và môt số loài khác (Sung và Spatafora, 2004; Sung và cs, 2007; Wang và cs, 2008).

Tài liệu tham khảo

NẤM ĐÔNG TRÙNG HẠ THẢO Cordyceps militaris: ĐĂC ĐIỂM SINH HOC, GIÁ TRI DƯỢC LIỆU VÀ CÁC YẾU TỐ ẢNH HƯỞNG ĐẾN QUÁ TRÌNH NUÔI TRỒNG NẤM, Nguyên Thị Liên Thương, Trịnh Diệp Phương Danh và Nguyễn Văn Hiệp, Tạp chí khoa học trường Đại học Cần Thơ, 2016.

Trả lời

Email của bạn sẽ không được hiển thị công khai. Các trường bắt buộc được đánh dấu *